سپیدخوانی چیست

سپیدخوانی . امین رجبیان

سپید خوانی یاهمان فضای نانوشته در متن صرفا یک اتفاق جدید یا پدیداری نو ظهور نیست که در قرن اخیر ما شاهد آن بوده باشیم بلکه بیشتر یک رویکرد زبانشناختی حاصل نظریات هرمنوتیکی قرن بیستم است.در ادبیات قدمایی ما سکوت ، منطق لاادری گری و تقیّه را داریم که حجم زیادی از متون و اخلاق شفاهی فقها،عرفا و صوفیه را در بر گرفته است

اما این سکوت کلاسیک ذخیره شده در متون در حقیقت بنوعی جهت دار بود و در خدمت فرامتن یا مکتب و ایدیولوژی مولف قرار داشت سکوتی که از نانوشته ها و ناگفته ها حکایت داشته ،به عبارتی مولف محور بود .در حالی که سپید خوانی که یک مبحث جدید است از آن سکوت و ناشنیده هایی حکایت دارد که توسط خواننده یا مخاطب علامت گذاری می شوند و مخاطب محور است.
شما وقتی که یک رمان می خوانید با شخصیت هایی سرو کار دارید که در یک  بعد زمانی و مکانی مشخص یا نسبتا مشخص قرار دارند.مثلا در رمان گوبسک رباخوار اثر بالزاک در پی گیری سه شخصیت اصلی این رمان گوبسک ،کنتس دورستو و دورویل شما گذرتان به فضاها و اتمسفری می افتد که در محل زندگی رمان نویس واقع بوده یا او در جای دیگری از آنها رد شده یا اینکه حاصل یک ملاقات دسته دوم و غیر حضوری( مثلا از طریق خواندن یک کتاب دیگر )بوده است. حال به ذهن خواننده رجوع کنیم برای من خواننده که هیچ یک از شهرهای فرانسه و چشم اندازهای شهری آن را ندیده ودرک دیداری از آنها نداردرک جزییات این رمان فرانسوی صرفا از طریق سپید خوانی و با پر کردن مدلول های ذهنی که حاصل تجربیات دیداری یا خیالی خود است امکان پذیر خواهد بود .
در شعر بخاطر وابستگی کمتر متن به زمان و مکان واقعی و دخالت تجربیات خودویژه ی شاعر در پدیداری متن ما با شکل های آزاد تر و پیچیده تری از سپید خوانی روبروییم .چرا که سکوت ها و سایه ها در شعر به مخاطب امکانات بیشتری برای سپید خوانی داده و از سویی بخاطر شکل متمرکز و هندسه ی چند وجهی سطر ها در شعر امکان فراهم آوری ،چینش و الگوبندی سیال این سکوت ها و سپید ها را به صورت متنوع تری در اختیار شاعر قرار می دهد.
نویسنده ی یک رمان برای ساخت یک روایت باید به انواع و اقسام جزییات زمانی و مکانی برای کارش مجهز باشد او درحالی از دال هایش بهره می برد که نمی داند این دال ها بعدا در خوانش در هر کجای کره ی زمین و در هر زبانی روی کدام مدلول خواهند نشست و برآن دلالت خواهد یافت.در عوض بر خورد یک شاعر با شعر در نظام دال و مدلولی زبان بسیار پیچیده تر است چرا که شاعر با استفاده از خصیصه های جانشینی و همنشینی کلمات و نظام استعاری دال هاست که کار خود را ادامه می دهد و به شبکه ای از روابط تصویری با میزان های مختلفی از نور دهی و ابهام در یک بستر عموما بی زمان و بی مکان دسترسی دارد که همه ی این ها با انواع متفاوت بیان،روایت ،و لحن گردانی ها به همراه منطق سطربندی و به موازات این ها  ارجاعات بیرونی و روابط ساختاری میان اجزا،  خواننده شعر را به سفری درونی و نوعی کشف و شهود شعورمندانه می برد.نکته جالب این که در این کشف و شهود شاعر صرفا نقش یک مدیوم را دارد آن هم نه یک مدیوم آگاه و بینا بلکه مدیومی که کورمال کورمال دارد به اشیا و هستی اطرافش دست می کشد .شاید تمثیل مولانا در داستان فیل و تاریکی برای روشن سازی این مسیله کارامد باشد.
پس بر خورد ما با متن یک شعر در فرض اولیه ، یک ایده یا نمونه ی تایپیکال یا نوعی از شعر است در حالی که در مواجهه با نمونه های مثالی و عینی از شعر ما را با محدودیت ها و امکانات گسترده ی شعر روبرو می کند.برای همین هم هر خوانش آگاهانه و فعالی از شعر در حقیقت بصورت خودکار دست در شعر برده و آنرا ادیت می کند .این مشارکت فعال در خوانش اثر یعنی اثبات نظریه مرگ مولف ،و آن چیزی که به ما امکان این مشارکت در بازسازی را میدهد همانا سپید خوانی در اجرای متن توسط شاعر است که توسط فعالیت ذهن خواننده مدام در حال  تکمیل شدن است ...

امین رجبیان

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
  • آخرین ویرایش در دوشنبه, 23 بهمن 1396 ساعت 21:01
  • اندازه قلم
modir

گروه فناوری اطلاعات جومی ارائه کننده ی خدمات جوملا اعم از قالب فارسی جوملا ، افزونه فارسی جوملا ، هاست ویژه جوملا و.....

وبگاه: www.joomi.ir/

درباره ایرانشعر

 

وبسایت ادبی-هنری ایرانشعر با تکیه بر نگره‌ای نقد محور و اجتماعی بر آن است تا به شناسایی و سامان بخشی آن دسته حرکت های خلاقه ی شعری و ادبی بپردازد که در بطن ادبیات معاصر ایران در جریان‌اند.این وب‌سایت بر مبنای اخلاق نقد حرفه‌ای و حفظ حقوق اجتماعی شاعران و مولفان در عرصه‌ی نگارش و با هدف نشر آثار تولیدی شاعران جوان که از سطح قابل قبولی از شعریت و ادبیت برخوردار باشند و بدون توجه به هر نام و امضایی تشکیل شده، ضمن دوری از جریان های (مسلط شعر و ادبیات وابسته،جشنواره‌ای و رسمی)می‌خواهد تریبونی مستقل برای آثار مستقل و خلاقه ی شعر،داستان،نقد و نظریه‌ی ادبی باشد.افراد علاقه‌مند جهت همکاری با تحریریه می‌توانند رزومه‌ی حرفه‌ای خود را به آی دی های زیر در تلگرام ارسال نمایند:

Amynrjbyan1981@

ShimaQasemi@